Podział fizjograficzny

Podział fizjograficzny Sudetów nie jest sprawą prostą. O ile podział główny jest klarowny, to problemy zaczynają się przy dokładnych podziałach mikroregionalnych. Ponadto istnieją pewne niespójność i wiele rozbieżności w nazewnictwie niektórych obszarów, przez co dokładny podział fizjograficzny staje się nieużyteczny. Dlatego na jego podstawie opracowaliśmy własny, uproszczony podział, którego używamy na potrzeby portalu.

W tej części przedstawiamy podział fizjograficzny uwzględniający podział Średniogórza Europejskiego na prowincje i podprowincje, oraz podział samych Sudetów na makro, mezo i mikroregiony.

Poniższe zestawienie podziałów fizjograficznych pozwala zlokalizować Sudety na mapie Europy, oraz określić położenie głównych sudeckich pasm i obszarów.

Sudety na mapie Europy

Sudety wchodzą w skład prowincji nazywanej Masywem Czeskim, który jest częścią Średniogórza Europejskiego. Miejsce Sudetów jako pod-prowincji w tym paśmie obrazuje poniższy schemat.

• Średniogórze Europejskie to, między innymi prowincje : Masyw Czeski, Schwarzwald, Wogezy.
• Masyw Czeski to, między innymi podprowincje: Szumawa, Las Czeski, Rudawy (Erzgebirge), Sudety.

Podział fizjograficzny Sudetów

Makroregiony

W Sudetach wyróżniamy po Polskiej stronie następujące makroregiony:

• Sudety Zachodnie - teren od doliny Łaby po Bramę Lubawską
• Sudety Środkowe - od Bramy Lubawskiej po Przełęcz Międzyleską i Przełęcz Kłodzką
• Sudety Wschodnie - od Przełęczy Międzyleskiej i Przełęczy Kłodzkiej do doliny Odry (Bramy Morawskiej)
• Przedgórze Sudeckie - teren na północ od Sudetów Środkowych jednolity geologicznie z pasmem gór, który wskutek ostatnich został od nich oddzielony uskokiem tektonicznym
• Pogórze Zachodniosudeckie - pasmo pogórza na północ od Sudetów Zachodnich, na które składa się: Pogórze Kaczawskie, Izerskie i Łużyckie.

Mezoregiony

Podział na mezororegiony wygląda następująco:

• Karkonosze, Góry Izerskie, Góry Łużyckie, Góry Kaczawskie, Rudawy Janowickie, Kotlina Jeleniogórska, Kotlina Kamiennogórska, Góry Kamienne, Góry Wałbrzyskie, Góry Sowie, Góry Bardzkie, Góry Stołowe, Góry Bystrzyckie, Góry Orlickie, Góry Złote, Masyw Śnieżnika, Wysokie Jesioniki, Niskie Jesioniki, Góry Odrzańskie.

Niektóre pasma mają pogórza lub jak Karkonosze swoiste "podgórza". Są to tereny górzyste, ale wyraźnie niższe od części "górskiej" danego pasma. W Sudetach Zachodnich i Środkowych napotykamy następujące pogórza:

• Podgórze Karkonoskie (na południe od Karkonoszy, na terenie Czech), po polskiej stronie na północ od Grzbietu Śląskiego rozciąga się także dość skromne pogórze.
• Pogórze Orlickie (na południe od Gór Orlickich, na terenie Czech)
• Pogórze Wałbrzyskie (na północ od Gór Wałbrzyskich)
• Pogórze Kaczawskie (na północ od Gór Kaczawskich)
• Pogórze Łużyckie (na zachód od Gór Łużyckich)

Inny charakter ma Pogórze Izerskie, które stanowi osobny, rozległy i autonomiczny region, praktycznie nie związany z samymi Górami Izerskimi, które geologicznie spójne są przede wszystkim z Karkonoszami.

Na Sudety składają się jeszcze inne mniejsze pasma i regiony, które trudno zaliczyć do któregokolwiek z powyżej wymienionych mezoregionów. Są to:

• Wzgórza Włodzickie
• Wzgórza Lewińskie
• Wzgórza Ścinawskie
• Grzbiet Jesztedzki
• Zaclerska vrchovina (niewielki teren pomiędzy Zaclerem a Hronovem, przez fizjografów czeskich traktowany jako osobny mezoregion)
• Kraliki (Hanusovicka vrchovina - teren niewysokich gór pomiędzy Kralikami, Szumperkiem a Hanusovicami)
• Rów Górnej Nysy
• Podgórze Karkonoskie

Podział Przedgórza Sudeckiego

Na Przedgórzu Sudeckim wyróżniamy:

• Masyw Ślęży
• Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie
• Wzgórza Strzegomskie
• Równinę Świdnicką
• Kotlinę Dzierżoniowską
• Obniżenie Otmuchowskie
• Przedgórze Paczkowskie

Mikroregiony

Część mezoregionów sudeckich dzieli się na mniejsze, autonomiczne części, nazywane mikroregionami.

• Pogórze Izerskie - wyróżnia się między innymi Dolinę Nysy Łużyckiej, Kotlinę Turoszowską, Obniżenie Zawidowskie, Przedgórze Izerskie, Kotlinę Mirską, Wzgórza Zalipiańskie, Nieckę Lwówecką.
• Kotlina Jeleniogórska - wyróżnia się m.in. Wzgórza Łomnickie, Dolinę Bobru; według niektórych w jej skład wchodzą także Góry Sokole, który my "niefrasobliwie" łączymy z Rudawami Janowickimi.
• Kotlina Kamiennogórska - dzieli się ją na kilka osobnych mniejszych części - Obniżenie Kamiennej Góry, Bramę Lubawską, Kotlinę Krzeszowską i Obniżenie Leska.
• Góry Kamienne - wyróżnia się Góry Suche, Pasmo Lesistej (z Masywem Dzikowca), Czarny Las, Wzgórza Krzeszowskie i Góry Krucze.
• Góry Wałbrzyskie - wyróżnia się Masyw Trójgarbu i Krąglaka, Masyw Chełmca, Góry Czarne i Pogórze Wałbrzyskie.
• Góry Stołowe - dzieli się je na Góry Stołowe "właściwe" oraz na Broumovskie steny, Adrszpachskie Skały, Mieroszowskie Ściany i Pasmo Zaworów.
• Masyw Śnieżnika lub Góry Złote - wyróżnia się z jednego z tych pasm jako mikroregion Góry Bialskie; od Masywu Śnieżnika odstaje także bardzo autonomiczne Pasmo Krowiarek.
• Kotlina Kłodzka - Rów Górnej Nysy jest wg niektórych mapek mikroregionem (częścią) Kotliny Kłodzkiej.

Podział większych pasm

Niektóre większe pasma dzieli się na mniejsze części wyróżniając w nich osobne grzbiety:

• Karkonosze - osobne są grzbiety: Śląski, Czarny, Kowarski, Czeski i Lasocki. Grzbiety te są zróznicowane zarówno pod względem budowy jak wielkości i kształtu.
• Góry Izerskie - dzieli się je na siedem osobnych grzbietów, z których dwa są po polskiej stronie (Wysoki i Kamienicki). Każdy z nich ma wyraźnie odmienną rzeźbę a większość też rózni się budową geologiczną.
• Góry Kaczawskie - wyróżnia się osobne grzbiety (np. Góry Ołowiane) i Pogórze Kaczawskie.
• Góry Sowie - wyróżnia się oprócz głównego grzbietu pasmo Wzgórz Wyrębińskiech oraz Garb Dzikowca.

O różnicach podziałów

Różnice podziałów terenu Sudetów związane są najczęściej o odmiennymi poglądami na tę kwestię geografów polskich i czeskich, oraz z różnicami historycznymi.

Różnice polsko - czeskie

• Góry Krucze - Czesi nazywają je Vrani hory i traktują je jako osobny region.
• Góry Jastrzębie - Jestrebi hory - małe pasmo leżące głównie na terenie Czech, zahaczające o Worek Okrzeszyński. Czesi zaliczają je do większego regionu jakim ma być Zaclerska vrchowina, nie występująca w polskim podziale Sudetów.
• Góry Suche - Czesi nazywają je Javori hory i traktują jako odrębne pasmo
• Brak Gór Kamiennych - u Czechów nie istnieje pojęcie Gór Kamiennych z czym związane jest inne klasyfikowanie przez nich Gór Suchych i Kruczych
• Góry Stołowe - Czesi za Stolove hory uważają ich najwyższą cześć znajdującą się praktycznie całkowicie po polskiej stronie. Resztę zaliczają do odrębnego regionu nazywanego Policką vrchoviną.

Podział przedwojenny

Przedwojenne Góry Wałbrzyskie (Waldenburger Bergland) obejmowały obszar dzisiejszych Gór Wałbrzyskich i Gór Suchych. Pokrywa się to z dzisiejszym obszarem Parku Krajobrazowego "Sudety Wałbrzyskie".

Inne podziały terenu Sudetów

Powyższy podział oparty jest z głównie na podziale dokonanym przez Jerzego Kondrackiego ("Geografia Regionalna Polski" PWN Warszawa, 2000 r.). Istnieje jednak wiele subtelnych różnic pomiędzy zaklasyfikowaniem konkretnych obszarów (dotyczy to m.in. kwestii czy Rów Górnej Nysy zaliczać do Kotliny Kłodzkiej czy nie). Ponadto istnieją pewne różnice w nazewnictwie (np. Pogórze Wałbrzyskie lub Pogórze Wałbrzysko-Bolkowskie, czy wręcz Pogóze Bolkowskie), które widoczne są zwłaszcza przy porównywaniu na mapach nazewnictwa lokalnych pasm i obszarów.

Podstawą jednak wszystkich głównych podziałów fizjograficznych jest w pierwszym rzędzie budowa geologiczna. Równolegle jednak funkcjonuje szereg nazw określających obszary według zupełnie innych kryteriów. Poniżej przedstawiamy te najbardziej znane.

Nazwy lokalne

Ziemia Kłodzka - obszar zamiennie nazywany także Kotliną Kłodzką (formalnie jest to błędem). Obejmuje tereny dawnego Hrabstwa Kłodzkiego, czyli ma pochodzenie historyczne. Obejmuje Kotlinę Kłodzką oraz część otaczających ją pasm Sudetów aż po Przełęcz Międzyleską, po granice Ziemi Nachodsko-Broumovskiej (choć niektórzy rozszerzają jej zakres aż po okolice Broumova włącznie) i okolice Wałbrzycha i Świdnicy. Na północy granica biegnie wzdłuż Przedgórza Sudeckiego. Obecnie coraz częściej używa się tego pojęcia, czy wręcz nadużywa w przypadku "Ziemi Noworudzkiej", "Ziemi Broumovsko - Nachodskiej" gdzie nazwy te przyczyniają się tylko do jeszcze większego chaosu w nazewnictwie, które staje się zupełnie nieczytelne dla przeciętnego turysty.

Sudety Wałbrzyskie - nazwa mająca swoje korzenie w historycznej nazwie Waldengburger Bergland (przedwojennej) stosowanej obecnie przy nazewnictwie Parku Krajobrazowego "Sudety Wałbrzyskie" obejmującego główne partie Gór Wałbrzyskich (bez pogórza) i Gór Suchych.

Obniżenie Ścinawki, Obniżenie Noworudzkie, Obniżenie Otmuchowskie, czy też Obniżenie Przedsudeckie. Są to nazwy terenów jak sama nazwa wskazuje obniżonych względnie do otoczenia, których nazwa wzięta jest od nazwy miasta, rzeki lub okolicy. Nie należy jednak tym terenom przyznawać rangi regionu.

Egzotyczne pomysły podziału na Sudety Kłodzkie, Wałbrzyskie i Jeleniogórskie

Ostatni głośno było (2004 r.) o pomysłach wywodzących się podobno z Urzędu Marszałkowskiego Dolnego Śląska, aby w celach marketingowych wprowadzić nowe nazewnictwo dla różnych części Sudetów. Miałoby ono ułatwić lokalizację poszczególnych miejsc, poprzez przypisanie ich do głównych miast w regionie. Jakości, sensowności i użyteczności tego pomysłu nie warto komentować. Warto jednak odnotować, że istnieją takie ciągoty biurokratów, aby dzielić, łączyć, klasyfikować, wyrównywać, promować i wszystko inne.

Nasz podział - cele i zalety

Dla potrzeb sensownego poruszania się po naszym serwisie, oraz po terenie Sudetów stworzyliśmy własny użyteczny i zgodny z ważniejszymi ustaleniami geograficznymi podział regionalny Sudetów.

Kierowaliśmy się przede wszystkim zasadą adoptowania użytecznych podziałów fizjograficznych i uproszczania podziałów mniej istotnych.

Forum

Imię i nazwisko: E-mail: Tekst: Suma liczb 5 i 9: (Anty-spam)